Tuy lỗi thời so với các chiến đấu cơ thế hệ mới, MiG-21 vẫn đóng vai trò là tiêm kích chủ lực trong không quân nhiều quốc gia. Để đáp ứng các yêu cầu mới, một số nước đã đưa ra các chương trình hiện đại hóa, nâng cấp MiG-21.
>> Tìm hiểu 'cánh cụp, cánh xòe' Su-22
>> Kwanghua hiện đại hóa Hải quân Đài Loan (kỳ 2)
>> Kwanghua hiện đại hóa Hải quân Đài Loan (kỳ 1)
Sau đây là một số chương trình nâng cấp - hiện đại hóa điển hình:
Chương trình MiG-21Lancer (Không quân Romania)
MiG-21 Lancer là kết quả của chương trình hợp tác giữa Elbit system (Israel) và Aerostar SA (Romania) nhằm hiện đại hóa hơn 100 tiêm kích MiG-21M/MF/bis cho Không quân Romania.
 |
| MiG-21 Lancer của không quân Romania |
Lancer được trang bị nhiều thiết bị điện tử mới, như hệ thống định vị tiên tiến hỗ trợ hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết và cải thiện khả năng tác chiến ban đêm của MiG-21 như VOR/ILS, INS và ADF. Bên trong buồng lái được cải tiến nhiều, mang lại sự tiện nghi, thoải mái cho phi công. Về mức độ an toàn bay cũng nâng cao hơn.
 |
| Buồng lái của phiên bản MiG-21 Lancer A. |
 |
| Buồng lái của MiG-21 Lancer C. |
Hệ thống vũ khí ngoài pháo GSh-23 23mm, Lancer mang được tên lửa không đối không tầm ngắn R-60, R-73. Đặc biệt hơn, chúng đã cải tiến lắp đặt cả những vũ khí của phương tây như Python 3 và Magic 2.
Ngoài ra, MiG-21 Lancer cũng cải thiện khả năng trang bị vũ khí chính xác cao, vũ khí dẫn đường bằng laser. Bên cạnh đó là những loại bom, rocket không điều khiển.
Chương trình MiG-21 Lancer của Romania chia thành ba phiên bản:
-MiG-21 Lancer A là phiên bản nâng cấp với nhiệm vụ tấn công mặt đất trang bị vũ khí có điều khiển.
-MiG-21 Lancer B là phiên bản huấn luyện chiến đấu của Lancer với hai chỗ ngồi.
-MiG-21 Lancer C là phiên bản chiến đấu chiếm ưu thế trên không, lắp đặt radar điều khiển hỏa lực EL/M-2032, thiết bị hiển thị mục tiêu trên mũ phi công, phía trong buồng lái có hai màn hình tinh thể lỏng đa năng hiển thị thông số kỹ thuật bay.
 |
| Phiên bản tấn công mặt đất MiG-21 Lancer A. |
 |
| Phiên bản huấn luyện chiến đấu MiG-21 Lancer B. |
 |
| Phiên bản chiến đấu chiếm ưu thế trên không MiG-21 Lancer C. |
Hiện nay, Romania có kế hoạch sẽ thay thế MiG-21 Lancer vào năm 2010-2011 bằng các chiến đấu cơ thế hệ mới gồm Eurofighter Typhoon, F-16 và JAS-39 Gripen. Dự trù kinh phí cho kế hoạch lên tới 6,2 tỉ USD bao gồm cả công tác huấn luyện và các hỗ trợ khác.
Chương trình MiG-21-2000 (Israel)
MiG-21-2000 là chương trình nâng cấp tiêm kích đánh chặn tầm gần MiG-21 do Israel thực hiện. Chương trình MiG-21-2000 tập trung vào nâng cấp thiết bị điện tử hàng không, cải tiến buồng lái và hệ thống vũ khí.
 |
| Máy bay tiêm kích và tấn công mặt đất MiG-21-2000. |
Buồng lái của MiG-21 nguyên bản được đánh giá là thiếu các thiết bị điện tử hàng đại cần có trên một chiến đấu cơ thế hệ mới, đồng thời không gian chật chội không thoải mái. Do vậy, MG-21-2000 tập trung nhiều vào nâng cấp buồng lái bao gồm: lắp màn hình hiển thị trước mặt (HUD), màn hình màu đa năng nằm ngang tầm mắt, thiết bị điều khiển HOTAS và cặp thiết bị bán dẫn camera (CCD).
 |
| Buồng lái nâng cấp của MiG-21-2000. |
Ngoài ra, đối với phi công,họ trang bị hệ thống hiển thị và ngắm bắn trên mũ (DASH) cho phép nhận biết, phát hiện sớm kẻ địch, điều khiển ngắm bắn mục tiêu một cách dễ dàng.
Hệ thống dẫn đường trên máy bay cải tiến với hệ thống định vị toàn cầu (GPS), hệ thống định vị quán tính (INS), máy tính truyền dẫn dữ liệu trên không đảm bảo tăng khả năng dẫn đường và bắn vũ khí đạt độ chính xác cao.
MiG-21-2000 cũng được trang bị radar điều khiển hỏa lực EL/M-2032 có tầm hoạt động 46 km, theo dõi đồng thời 8 mục tiêu cùng lúc và tiêu diệt một trong số đó.
Gói nâng cấp MiG-21-2000 cho phép máy bay có khả năng không chiến ngoài tầm nhìn. Chúng mang bốn tên lửa trên bốn giá treo gồm: tên lửa không đối không AA-2 Atoll, tên lửa chống radar AA-2C, tên lửa không đối không tầm trung Python 3 và bom dẫn đường laser MBT Griffin.
Theo một số nguồn tin, srael đang hợp tác nâng cấp MiG-21 của Campuchia và Zambian lên tiêu chuẩn MiG-21-2000.
Chương trình MiG-21-93 (Nga)
MiG-21-93 là chương trình nâng cấp được thực hiện dựa trên sự phối kết hợp của nhiều công ty chế tạo vũ khí của Nga gồm: tập đoàn Rosvoorouzhenie state, nhà máy chế tạo máy bay Sokol, công ty Phazontron-NIIR, MAPO-MiG và GosNIIAS.
MiG-21-93 được phát triển trở thành tiêm kích đánh chặn đa nhiệm vụ, trang bị các hệ thống thiết bị điện tử hàng không tiên tiến, mang vũ khí có điều khiển, vũ khí có độ chính xác cao. Đáp ứng các nhiệm vụ không chiến, tấn công mặt đất.
 |
| Máy bay tiêm kích - đánh chặn đa nhiệm MiG-21-93 của không quân Ấn Độ. |
Thực sự, chương trình MiG-21-93 có sự khác biệt rõ rệt so với MiG-21 Lancer và MiG-21-2000. Trong khi Israel và Romania chú ý đến cải tiến nhiều về trang bị buồng lái phi công, đem lại sự tiện nghi thoải mái, trong khi hệ thống vũ khí vẫn chưa có quá nhiều sự khác biệt. Người Nga lại tập trung chăm chút nhiều hơn cho hệ thống hỏa lực của máy bay và chỉ cải tiến nhỏ trong buồng lái.
Trong buồng lái của MiG-21-93, người Nga trang bị thêm màn hình hiển thị trước mặt (HUD), thiết bị hiển thị mục tiêu trên mũ phi công, hệ thống định vị quán tính (INS), máy tính truyền dẫn dữ liệu trên không, hệ thống định vị vô tuyến tầm ngắn.
 |
| Buồng lái đã được nâng cấp của MiG-21-93 |
Tiêm kích đánh chặn đa nhiệm MiG-21-93 lắp đặt radar điều khiển hỏa lực Kopyo có những tính năng vượt trội so với EL/M-2032. Ví dụ, tầm hoạt động của Kopyo là 56km cao hơn so với EL/M-2032, Kopyo dò tìm và theo dõi 10 mục tiêu đồng thời tiêu diệt hai trong số đó.
Hệ thống vũ khí của MiG-21-93 có những cải tiến nâng cao hiệu quả chiến đấu rõ rệt. MiG-21-93 mang tên lửa không đối không tầm ngắn R-60, R-73; tên lửa không đối không tầm trung R-27R1/T1, RVV-AE; tên lửa chống radar Kh-25MP; bom có điều khiển dẫn đường bằng TV KAB-500KR.
 |
| Tiêm kích đánh chặn đa nhiệm MiG-21-93 mang nhiều vũ khí hiện đại, có độ chính xác cao. |
Ngoài ra, MiG-21-93 vẫn mang vũ khí không điều khiển như rocket S-5, S-8, S-13, S-24 và bom 250-500kg. Đánh giá sau khi nâng cấp, khả năng không chiến tầm xa của MiG-21-93 tăng gấp 10 lần và tính năng tổng hợp tăng gấp 3 lần.
Năm 1995, Không quân Ấn Độ đã ký hợp đồng nâng cấp hơn 120 chiếc MiG-21bis lên tiêu chuẩn MiG-21-93. Dự kiến, MiG-21 của Ấn Độ sẽ kéo dài sứ mệnh của mình đến tận năm 2015.