Vấn đề lương - thưởng đang “nóng” dần, khi mà Tết Nguyên đán không còn xa. Như một quy luật, cứ đến thời điểm hiện nay, câu chuyện lương - thưởng Tết lại được người lao động (NLĐ) hết sức quan tâm. Báo chí và dư luận cũng đón chờ báo cáo lương - thưởng, như một “thước đo” thu nhập trong năm của người dân. Và những “dự báo” đang chiếm ưu thế hiện nay là lương - thưởng năm nay sẽ cao hơn năm ngoái. Tất nhiên là dựa trên những “tiết lộ” từ doanh nghiệp này hay cơ quan kia, hay một số địa phương đã công bố mức thưởng. Mối quan tâm của dư luận quá mức về lương - thưởng, đôi khi dẫn đến những “ngộ nhận” đáng tiếc về giá trị thực tế của vấn đề tiền lương, tiền công. Bởi theo các chuyên gia và ngay cả chính NLĐ thì lương - thưởng thực chất là thu nhập mà họ cần được hưởng sau một năm làm việc.
Điều này nghe có vẻ “nghịch lý”, nhưng là sự thật! Nhất là NLĐ làm việc ở khu vực Nhà nước. Khoản “tiền thưởng” mà họ nhận được chính là khoản thu nhập mà họ chưa nhận được trong năm do chính cơ quan, đơn vị “giữ lại” theo kiểu “làm trước ăn sau”. Cuối năm khi hạch toán tất cả các khoản thu - chi, phần “giữ lại” đó sẽ được “chi trả” cho NLĐ với hình thức “thưởng Tết”!
Ở các khu vực khác (cổ phần, có vốn đầu tư nước ngoài…) khoản lương - thưởng, về thực chất cũng là tiền lương mà NLĐ đáng được nhận sau khi giới chủ đã nhận được khoản lợi nhuận tương xứng. Như thế, nếu NLĐ quá “quan tâm” đến khoản lương - thưởng cuối năm mà quên đi các khoản tiền lương - tiền công thực nhận các tháng trong năm thì rất dễ dẫn đến khả năng “thương lượng giá trị tiền lương” chưa đạt đến giá trị tương xứng.
Thực tế thì chưa có một khoản quy định nào của luật pháp nước ta quy định bắt buộc về tiền thưởng. Do đó, chuyện lương - thưởng không thể công khai, dù có yêu cầu của cơ quan quản lý LĐ-TB-XH là phải báo cáo. Nhưng trên thực tế, doanh nghiệp, đơn vị có báo cáo còn có thực hiện như báo cáo hay không thì… không ai biết, giám sát cả! Thậm chí báo cáo có đúng trong thực tế hay không còn là vấn đề. Do vậy, mối quan tâm của dư luận về chuyện địa phương này, đơn vị nọ mức thưởng cao nhất là bao nhiêu, vài trăm triệu đồng, hay nửa tỷ đồng… chỉ có ý nghĩa về tinh thần nhiều hơn. Bởi phần lớn người làm công ăn lương còn lại, có được lương - thưởng “tháng 13” cũng tạm xem như là… ổn!
Chính vì thế mà cần đặt ra vấn đề: cần giá trị thật của lương hay những công bố về mức thưởng cuối năm? Nghĩa là NLĐ cần thương lượng lương với giới chủ (hay cơ quan quản lý) một thang lương đúng với giá trị công việc và tình hình của cơ quan, doanh nghiệp. Thực hiện được điều này sẽ góp phần nâng cao giá trị nguồn nhân lực nước ta, đồng thời nâng cao mức sống NLĐ. Quan trọng hơn, “giảm tải” áp lực tiền mặt cuối năm âm lịch, tránh được sự tăng giá hàng hóa quá mức. Nếu khoản tiền công, khoản thu nhập thực lãnh chia đều trong năm thì cuối năm nhận được một khoản tiền nhận được từ chính lợi nhuận của doanh nghiệp, đơn vị... thì đó chính là “tiền thưởng”. Tất nhiên, tiền thưởng không thể cào bằng. Vấn đề là NLĐ phải nhận ra đó chính là khoản thưởng chính đáng mình cần được nhận.
Vậy nên cũng cần đặt ra vấn đề: thương lượng lương hay chờ… thưởng?.