Theo tiến sĩ Nguyễn Ngọc Bích, Trưởng khoa Ngoại, Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội, tắc ruột do bã thức ăn thường gặp ở người già và trẻ nhỏ. Số bệnh nhân vào viện điều trị có xu hướng tăng lên trong những năm gần đây. Tuy nhiên, các triệu chứng lâm sàng thường không rõ ràng nên việc chẩn đoán còn gặp nhiều khó khăn.

Đọng bã do ăn không đúng cách

Bé Lã Minh Đông (bốn tuổi, ở Đào Xá, Thanh Thủy, Phú Thọ) vào Bệnh viện Nhi Trung ương trong tình trạng nôn, đau bụng, sờ thấy khối u ở bụng. Chị Phạm Thị Oanh, mẹ cháu, cho biết sau khi ăn kẹo cao su rồi ăn rất nhiều hồng ngâm, cháu bị đau bụng và nôn. Chẩn đoán của bệnh viện tỉnh sau khi chụp X-quang là nghi có khối u trong bụng. Trẻ được chuyển lên Bệnh viện K. Kết quả nội soi tại đây cho thấy trẻ bị dư đọng bã thức ăn trong dạ dày, vón thành hai cục (mỗi cục đường kính 5 cm).
 
Một trường hợp khác là chị Trần Thị Loan (24 tuổi, ngụ Nam Định) nhập viện cấp cứu trong tình trạng nôn mửa, bụng đau quặn không xác định được nguyên nhân. Làm đủ các xét nghiệm vì nghi ngờ u tụy, dạ dày…, cuối cùng các bác sĩ tìm ra nguyên nhân: chị bị tắc ruột do thường xuyên ăn sung muối và măng.

Một ca phẫu thuật tắc ruột ở Bệnh viện Nhi Trung ương. Ảnh: Khánh Linh.

Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Bích cho biết, hầu hết người bệnh nhập viện trong tình trạng trướng bụng, đau bụng, nôn, bí trung đại tiện, quai ruột nổi hằn như rắn bò, sờ thấy khối, hơi sốt, mạch và huyết áp nhanh... và đều có 2 - 5 khối bã thức ăn.

Bác sĩ Đỗ Mai Hương, Phó khoa Tiêu hoá, Bệnh viện Nhi Trung ương, cho biết bệnh xuất hiện thường do trẻ nuốt kẹo cao su, không nhai kỹ khi ăn hoa quả có nhiều chất tanin (như hồng xiêm, hồng ngâm, sung, ổi) và thức ăn có nhiều chất bã xơ (như cam, bưởi, mít, măng…). Đặc biệt, nếu ăn lúc đói, khi dạ dày còn trống rỗng và nồng độ HCl cao, hoa quả có nhiều nhựa dễ bị kết tủa, gây kết dính các sợi xơ thực vật, tạo thành khối bã.

Thường phát hiện muộn

Theo bác sĩ Trần Hiếu Học, khoa Ngoại Bệnh viện Bạch Mai, tắc ruột là loại cấp cứu ngoại khoa thường gặp, chiếm gần 20% các ca cấp cứu bụng. Đây là tình trạng bệnh lý do nhiều nguyên nhân, trong đó bã thức ăn - nguyên nhân chính - lại ít khi được chẩn đoán chính xác bởi phần lớn các trường hợp có dấu hiệu tắc không điển hình. Do vậy bệnh nhân thường đến viện muộn (sau 24 - 72 giờ), với biến chứng nặng, cục bã thức ăn đã nút chặt lòng ruột.

Những yếu tố có tính nguy cơ cao gây tắc ruột  thường gặp ở người có tiền sử bênh dạ dày - tá tràng, đang điều trị nội khoa bằng các thuốc giảm tiết, giảm co ranitidin, omeprazol, buscopan kéo dài, hoặc đã cắt dạ dày; chế độ ăn có nhiều chất xơ; tình trạng răng miệng kém ảnh hưởng đến sức nhai; những người mắc bệnh lý tụy tạng như đái tháo đường, động kinh, xơ cứng bì… Ngoài ra, có thể gặp u bã thức ăn ở những bệnh nhân rối loạn tâm thần hay nhai tóc, nuốt chửng các chất bã xơ trong thức ăn.

Các bác sĩ khuyến cáo, để dự phòng nguy cơ tạo khối bã thức ăn đường tiêu hóa, khi ăn phải nhai kỹ, không ăn quá nhanh hoặc nuốt chửng thức ăn, không ăn quá nhiều rau quả có tanin và hàm lượng chất xơ cao, nhất là những người có tiền sử phẫu thuật dạ dày, ruột. Đặc biệt, không cho trẻ nhỏ nuốt kẹo cao su. Nếu phát hiện sau khi ăn bị đau bụng, ói mửa, đại tiện ra máu hoặc không thể đi đại tiện, cần đến bệnh viện khám để phát hiện bệnh kịp thời.