>>   Thủy sản: Rộng đầu ra, hẹp đường vào       

Theo số liệu mới nhất của Hiệp hội thủy sản VN (VASEP), 6 tháng đầu năm, sản lượng hải sản xuất khẩu vào EU giảm 9% về lượng, 11% về giá trị so với cùng kỳ năm 2009.

Thủy sản vào EU giảm vì IUU.

Rối

Theo cán bộ phụ trách chất lượng sản xuất Công ty cổ phần (CTCP) Thủy sản Bạc Liêu, doanh nghiệp (DN) này có 147 tấn hàng hải sản, khi làm thủ tục xin lấy chứng nhận IUU chỉ được cấp một giấy chứng nhận cho lô nguyên liệu này trong khi khách hàng yêu cầu chia làm ba container, xuất làm ba lần. DN lo lắng sau khi xuất khẩu lô đầu tiên, hai lô sau sẽ không còn giấy tờ để đảm bảo thủ tục.

Ông Võ Thanh Hiệp, Giám đốc CTCP Thủy sản Hiệp Phát (Kiên Giang) cho biết, do định mức đánh bắt một số loại hải sản trên địa bàn tỉnh hạn chế khiến công ty luôn rơi vào tình trạng thiếu nguyện liệu. Chẳng hạn mặt hàng mực nguyên liệu, với các tàu tại Hải Phòng được phép đánh bắt tới 6,2 tấn/chuyến (20 - 30 ngày), Đà Nẵng 7,1 tấn, Phú Yên 5,8 tấn… nhưng các tàu tại Kiên Giang lại chỉ được 1,3 tấn/chuyến. “Không lý do gì sản lượng khai thác tại Kiên Giang lại thấp hơn Đà Nẵng tới 5 lần…”, ông Hiệp bức xúc. Vì sự không công bằng này mà trong tổng số hơn 100 giấy phép khai thác từ các tàu cung cấp nguyên liệu hải sản cho nhà máy Hiệp Phát, chỉ có vỏn vẹn 8 giấy còn hạn.

Ngay cả với những sản phẩm nghêu mà Cục quản lý chất lượng nông lâm sản và thủy sản (NAFIQAD) yêu cầu không phải xuất trình giấy chứng nhận khai thác (CC), thế nhưng nhiều DN xuất khẩu nghêu vẫn gặp khó vì không có loại giấy này. Ông Nguyễn Hữu Nghĩa, Trưởng phòng chất lượng CTCP Gò Đàng (Tiền Giang), cho biết hiện, lô hàng của DN này  bị tắc nghẽn tại cảng của Tây Ban Nha do phía nhập khẩu yêu cầu xuất trình CC.

Bất nhất

Sở dĩ nhiều DN khó khăn về thủ tục IUU là do chưa có sự thống nhất trong cách làm giữa các cơ quan quản lý. Chẳng hạn theo bà Nguyễn Thị Phượng, Phó giám đốc Sở NN-PTNT, để cấp CC cho DN thì bắt buộc DN phải đáp ứng ba loại giấy chứng nhận (khai thác, nhật ký khai thác, chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm - ATVSTP).

Trong khi đó, Thứ trưởng Bộ NN-PTNT Vũ Văn Tám lại khẳng định, Chi cục quản lý chất lượng nông lâm sản và thủy sản không cần yêu cầu DN xuất trình giấy ATVSTP mà thuộc cơ quan quản lý vùng thực hiện. Đồng thời với mặt hàng nghêu, ông Tám cho biết, trong khi chờ phản hồi chính thức từ phía EU về sự không thống nhất giữa các nước trong khối thì những DN nào bị đối tác yêu cầu xuất trình giấy chứng nhận khai thác thì Chi cục khai thác tại các tỉnh phải có trách nhiệm cấp loại giấy này cho DN.

Không ít DN cho rằng, cho đến nay, để có được giấy chứng nhận khai thác phải qua quá nhiều khâu, có khi một lô hàng có tới hàng trăm loại giấy chứng nhận do các DN thu mua từ nhiều đầu mối. Bản thân các chủ tàu cũng đau đầu vì cùng một lượng hàng bán cho nhiều DN, họ phải tốn thời gian, công sức để lo những loại giấy tờ này.

VASEP kiến nghị, các cơ quan chức năng xem xét nới lỏng các biện pháp kiểm tra để giảm bớt các thủ tục không cần thiết đối với nguyên liệu nhập khẩu để chế biến XK vào EU. Cụ thể, chỉ cần có C/C và lô nguyên liệu được kiểm tra thực tế khi nhập vào Việt Nam là đạt tiêu chuẩn ATVSTP do NAFIQAD cấp, thì được phép sử dụng nguyên liệu này để sản xuất cho thị trường EU.

Thứ trưởng Vũ Văn Tám cho biết, ngành thủy sản đánh bắt sẽ từng bước nghiên cứu cách làm của Thái Lan để giảm bớt sự cồng kềnh giữa hàng loạt thủ tục giấy tờ hiện nay về một loại giấy duy nhất, nếu có thêm loại giấy thứ hai cũng chỉ là với những lô hàng nguyên liệu nhập khẩu.

Do khó khăn tại thị trường EU, các doanh nghiệp VN  tăng cường xuất khẩu sang các thị trường khác như Nhật (tăng 14%), Mỹ (tăng 8%), đối với cá ngừ sản lượng xuất khẩu sang Mỹ, Canada cũng tăng 500%.