Viktor Bout là một tay buôn vũ khí khét tiếng thế giới, được mệnh danh là "Cỗ máy chết chóc", "Vua Chiến tranh", hay “Lái buôn tử thần”. Năm 2005, một bản báo cáo năm 2005 của Tổ chức Ân xá quốc tế cáo buộc Bout là "thương gia quốc tế cộm cán nhất", vì phá vỡ lệnh cấm vận của Liên Hiệp Quốc (LHQ) trong việc buôn bán vũ khí tới các quốc gia như Bulgaria, Slovakia, Ukraine và Kyrgyzstan. Viktor Bout là nhân vật chính trong cuốn sách Lái buôn thần chết và là cảm hứng của bộ phim Trùm chiến tranh năm 2005, do tài tử Nicholas Cage thủ vai trùm buôn lậu vũ khí Yuri Orlov.

Viktor Bout tại nhà tù Bangkok. Ảnh: AP

Trước vành móng ngựa

Trong bộ đồ tù nhân màu cam, chân bị xích, “Vua chiến tranh” trông tự tin, trả lời thẩm phán một cách thận trọng. Như những lần lấy lời khai trước, Viktor Bout phủ nhận mọi cáo buộc: “Tôi chưa bao giờ gặp hay nói chuyện với ai thuộc FARC. Tôi không làm gì sai ở Thái Lan và cũng chưa bao giờ tới Colombia, hay Mỹ”. Bout tự miêu tả mình như một thương nhân chấp hành đúng pháp luật và cho rằng bản thân là “con tốt” trong một âm mưu của Mỹ. “Mỹ đang cố gắng sử dụng tôi để che giấu những vấn đề nội bộ và ngăn cản mối quan hệ tốt giữa Nga và Thái Lan”, Bout ngụy biện.

Phiên tòa đã không thể tiếp tục, lại bị trì hoãn. Nguyên do là luật sư của Bout yêu cầu hoãn xét xử vì hai nhân chứng quan trọng - hai quan chức cấp cao trong Hải quân Thái Lan bị ốm, vắng mặt. Bout sẽ tiếp tục “bóc lịch” trong nhà tù Bangkok ít nhất tới tháng 3 năm sau.

Trước đó, ngày 7/5, Chính quyền Mỹ buộc thêm 4 tội danh đối với trùm buôn bán vũ khí Viktor Bout bao gồm: tội âm mưu sát hại người Mỹ, âm mưu ám sát giới chức Mỹ ở nước ngoài, cung cấp vũ khí cho các nhóm khủng bố và buôn bán các loại tên lửa hiện đại. Khi bị bắt, Bout đã làm đơn xin đóng tiền tại ngoại, nhưng Tòa án Thái Lan không chấp nhận. Hiện Bộ Tư pháp Mỹ yêu cầu Thái Lan chấp thuận cho dẫn độ Bout về Mỹ. Nếu bị kết tội buôn lậu vũ khí cho FARC tại Thái Lan, Bout sẽ thụ án tù 10 năm; còn ở Mỹ - 15 năm tù.

Nhiều khả năng, sau khi bị kết án tại Thái Lan, Viktor Bout còn phải xuất hiện tại một loạt phiên tòa ở nhiều nước khác nhau. Đến nay, không chỉ Mỹ, mà Chính phủ Nga và Bỉ cũng đang nỗ lực giành quyền này. 

Viktor Bout  ngồi giữa cảnh sát Thái Lan. Ảnh: andrew-drummond.com

Hành trình "Cỗ máy chết chóc"

Năm 1991, Viktor Bout, 24 tuổi, tốt nghiệp Học viện quân sự Moscow và trở thành thông dịch viên cho quân đội Nga tại Angola. Không bao lâu sau, đơn vị của Bout (trung đoàn máy bay vận tải hàng hóa quân sự của Liên Xô đóng ở Vitsebsk, Belarus) giải thể, anh ta ở lại châu Phi. Với vốn liếng bản ngữ và sự hiểu biết tường tận các nguồn vũ khí của các nước Đông Âu, cũng như ngành vận tải hàng không, Bout  thành lập công ty vận tải Transavia Export Cargo, tìm được đối tác là lực lượng gìn giữ hòa bình của Bỉ tại Somalia và bắt đầu buôn bán vũ khí từ năm 1993.

Kinh doanh thuận lợi, Victor Bout lập thêm công ty Trans Aviation Network Group, có trụ sở tại Ostende (Bỉ). Bout khởi nghiệp với 3 chiếc máy bay vận tải loại Antonov, mua với giá 120.000 USD. Vốn thông minh, Bout khai thác tối ưu phi đội vận tải của mình: chiều đi giao hàng, chiều về - mua hàng giá rẻ bán lấy lời. Cụ thể, sau khi thả dù vũ khí cho quân nổi loạn UNITA ở Angola, máy bay của Bout ghé Johannesburg, Nam Phi mua cây cảnh với giá 2 USD/cây chở đến Dubai bán lại với giá 100 USD mộtcây. Cứ thế, đến năm 2000, Bout có trong tay phi đội vận tải tư nhân lớn nhất thế giới với 60 chiếc đăng ký hoạt động ở nhiều nước khác nhau, từ Bỉ, các tiểu Vương quốc Ả Rập, Swaziland, Liberia, Cộng hòa Trung Phi đến Guinea Xích đạo, Kazakhstan.

“Lái buôn thần chết” sử dụng tất cả 7 hộ chiếu khác nhau trong vai trò thương nhân để tổ chức các phi vụ buôn bán tại khu vực châu Phi. Là nhà buôn chỉ biết lợi nhuận, Bout không phân biệt khách hàng là loại người nào, lực lượng nào, ác hay thiện, chính hay tà. Các quan chức Mỹ và Liên Hiệp Quốc cho biết, Bout đã vận chuyển lậu hàng ngàn khẩu AK, súng phóng lựu, đạn dược cung cấp cho các chiến trường ở châu Phi như Angola, Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Guinea Xích đạo, Kenya, Liberia, Libya, Cộng hòa Congo, Rwuanda, Sierra Leone, Nam Phi, Sudan, Swaziland và Uganda.

Đa số vũ khí do Bout cung cấp, có nguồn gốc từ Bulgaria, nơi Bout đi về như cơm bữa từ năm 1995 - 2000. Tính riêng tháng 7/1997 - 9/1998, Bout buôn lậu vũ khí sang châu Phi, ước tính trị giá 14 triệu USD. Đến thời điểm bị bắt, tài khoản của Viktor Bout đã lên tới hàng trăm triệu USD.

Một cảnh trong phim “Lord of war” lấy cảm hứng từ tay trùm Viktor Bout. Ảnh: blogger.com

Bout nổi tiếng thế giới về buôn lậu vũ khí từ 10 năm nay. LHQ, cơ quan tình báo các nước, báo chí quốc tế nói rất nhiều về “Cỗ máy chết chóc" không tim này. Song trong khoảng thời gian dài, không một tổ chức nào đụng tới gã và phải chăng Bout sống ngoài vòng pháp luật là nhờ những “lá bùa hộ mệnh”. Một nhà tình báo châu Âu giấu tên cho biết: “Bắt Bout ư? Không ai muốn làm chuyện đó cả. Tất nhiên, đã có những biện pháp đưa ra để kiềm chế Bout, nhưng ai cũng cần tới hắn. Hơn nữa, nếu thay hắn bằng một người khác, tình thế sẽ tệ hại hơn”. Ngoài ra, Bout nhận được sự quan tâm đặc biệt của CIA. Cơ quan này đã nhiều lần “nhúng tay” vào việc theo dõi và điều tra Bout, với lý do CIA cần những thông tin của Bout và sử dụng Bout những lúc cần thiết.

Trong nhiều trường hợp, đáng chú ý nhất là thái độ khó hiểu của Mỹ đối với gã “lái buôn thần chết” Viktor Bout. Năm 2002, nước Pháp soạn thảo một nghị quyết đề nghị Hội đồng Bảo an LHQ ban hành những lệnh trừng phạt những kẻ buôn lậu vũ khí, trong đó ghi rõ tên Viktor Bout, nhằm “chấm dứt những hoạt động gây bất ổn” ở nước Cộng hòa Congo. Nghị quyết này có ghi tên những nước ủng hộ Pháp. Nhưng vào giờ chót, Mỹ rút tên khỏi nghị quyết. Khá dễ hiểu, lúc đó Mỹ đang sử dụng máy bay vận tải của Bout ở Afghanistan. Tháng 3/2004, Pháp tiếp tục trình nghị quyết yêu cầu LHQ phong tỏa tài sản của Charles Taylor, Tổng thống Liberia và những “đồng lõa”, trong đó có Viktor Bout. Lần nữa, Mỹ và Anh đã “phù phép” loại bỏ tên Bout ra khỏi danh sách. Mỹ nêu lý do, LHQ cần phải có những biện pháp riêng biệt đối với những kẻ buôn bán vũ khí như Bout.

Không chỉ được các “đại gia” nhiều lần cho qua, bí quyết tồn tại của Viktor Bout chính là sự kín đáo và có một mạng lưới vận chuyển hàng hóa nhanh chóng và vô cùng hiệu quả như “giao bánh pizza”. Bout không bao giờ hé miệng tiết lộ những đối tác của mình và không bao giờ cho báo chí phương Tây tiếp xúc. Nhật báo Le Temps của Thụy Sĩ giải thích "hiện tượng Bout": Sở dĩ Bout tồn tại đến ngày hôm nay là do bối cảnh thế giới rất lộn xộn. Một thế giới toàn cầu hóa về kinh tế, nhưng hỗn độn về chính trị. Một thế giới có đất sống cho những kẻ buôn bán vũ khí trái phép nhờ những khe hở và các mảng tranh tối - sáng của luật pháp quốc tế.

“Lái buôn thần chết” bị bắt tại Bangkok ngày 6.3. Ảnh: obsac.com

Ngày 6/3/2008, sau gần 15 năm “hành nghề”, khôn khéo thoát khỏi sự truy lùng của lực lượng cảnh sát quốc tế, Viktor Bout cuối cùng sa lưới pháp luật tại Bangkok. Hãng CNN đưa tin, cuộc bắt giữ thành công này nhờ vào công tác hỗ trợ của lực lượng cảnh sát tại 5 quốc gia khác nhau và 2 nhân viên mật của Cơ quan Bài trừ ma túy Mỹ (DEA). Họ đóng giả làm thành viên của Lực lượng Vũ trang cách mạng Colombia (FARC), đang tìm nguồn cung cấp vũ khí. Một trong hai nhân viên, mang mật danh CS1 (Nguồn tin mật số 1) đã liên hệ với Bout để mua 100 quả tên lửa vác vai kiểu Igla, súng bắn rocket mang đầu đạn xuyên giáp và trực thăng trị giá nhiều triệu USD. Cuộc gặp tại Thái Lan giữa CS1 cùng Bout và cộng sự Smulian là giai đoạn cuối của một cuộc thương thảo nhiều vòng trước đó ở Đan Mạch, Romania và đảo Antilles thuộc Vương quốc Hà Lan. Vì thế, ngay sau khi có mặt ở sân bay quốc tế Bangkok, Bout đã bị DEA, Interpol và lực lượng an ninh Thái Lan bắt giữ.

Douglas Farah, nhà báo và từng là nhà tư vấn về tình báo của Mỹ, đã nhận định: “Theo tôi, có nhiều lý do để Bout bị bắt vào thời điểm này: Y không còn có ích cho Mỹ và y đang làm việc cho những người chống lại lợi ích sống còn của Mỹ”.