>> Hoàng thành Thăng Long sắp thành di sản thế giới
>> Phim 3D về Hoàng thành Thăng Long

- Thưa ông, kết quả nổi bật của việc khai quật và nghiên cứu Hoàng thành Thăng Long là gì?

TS Tống Trung Tín.

- Quần thể dấu tích kiến trúc và hàng triệu di vật được tìm thấy ở đây cho thấy lịch sử tồn tại liện tục, lâu dài của trung tâm quyền lực qua  từ thời tiền Thăng Long, đến thời kỳ Thăng Long, dưới sự trị vì của các vương triều Lý - Trần - Lê.

Trên diện tích khai quật 19.000m3, chúng tôi phát hiện dưới lòng đất có nhiều tầng văn hóa qua nhiều triều đại xếp chồng lên nhau. Ở tầng văn hoá dưới cùng, lần đầu tiên giới khảo cổ học tìm thấy dấu tích kiến trúc thời Đại La, và xác nhận những điều ghi trong Chiếu dời đô của vua Lý Công Uẩn. 

Các nhà khảo cổ tìm thấy 21 dấu tích kiến trúc khác nhau, trong đó chủ yếu là các kiến trúc Lý chồng xếp lên nhau, chứng tỏ mật độ xây dựng rất cao trong suốt 200 năm trị vì của nhà Lý. 

Các công trình kiến trúc đó còn được trang trí rất đẹp như các tượng đầu rồng, đầu phượng, uyên ương, hàng chục kiểu ngói lợp có gắn hình lá đề, bên trong lá đề đó trang trí sinh động với vô số các biến thể hoa văn rồng, phượng biểu trưng cho vương quyền kết hợp chặt chẽ với thần quyền trong thời Lý. Những lớp văn hóa thời Trần, Lê, Nguyễn cũng cho kết luận tương tự.

- Qua 5 năm nghiên cứu, có phát hiện nào khiến các nhà khảo cổ bất ngờ?

- Đó là việc phát hiện một số hiện vật tại khu di tích cho thấy hàng hóa Thăng Long xuất khẩu sang những nền văn minh xa xôi qua con đường biển. Chúng tôi tìm thấy rất nhiều loại gốm hoa lam cao cấp và gốm vẽ nhiều màu trên men, có những loại được dát bằng vàng của thời Lê sơ. Trong đó, nhiều loại giống với đồ gốm cao cấp được tìm thấy trên con tàu đắm ở Cù Lao Chàm vào thế kỷ 15.

Tại nhiều di tích ở Philippines, Indonesia, Nhật Bản, Tây Á, Ai Cập, người ta cũng tìm thấy những đồ gốm hoa lam và vẽ màu cao cấp của Việt Nam giống như đồ gốm đào được ở khu vực Hoàng thành Thăng Long.  Phát hiện mới nhất gần đây về mảnh gạch men trang trí của Việt Nam thế kỷ 15 gắn trên tường các nhà thờ Hồi giáo ở miền Đông Java là bằng chứng sinh động về mối quan hệ giữa Thăng Long với các vương quốc Hồi giáo ở Indonesia đương thời.

- Trong hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Hoàng thành Thăng Long là Di sản văn hóa thế giới, chúng ta "nhấn" vào những giá trị văn hóa nào của khu di tích này?

- Giá trị nổi bật và tính độc đáo của khu di tích là có nhiều tầng văn hoá của nhiều thời kỳ nằm chồng xếp, đan xen, tiếp nối nhau liên tục không đứt đoạn, gồm: di tích kiến trúc thời Đại La thế kỷ 7 - 9, thời Lý và thời Trần thế kỷ 11 - 14, thời Lê, thế kỷ 15 - 18, các dấu tích cảnh quan: sông ngòi, ao, hồ…

Các di tích đó có mối quan hệ và liên kết với nhau, tạo thành một tổng thể liên hoàn rất phức tạp song cũng rất phong phú, hấp dẫn. Điều đó phản ánh rõ mối quan hệ về quy hoạch đô thị và không gian kiến trúc, cũng như sự tiếp nối giữa các triều đại trong lịch sử xây dựng Kinh đô Thăng Long.
 
Bên cạnh đó, khu di tích này còn có hàng triệu di vật khảo cổ, trong đó có nhiều đồ gốm sứ của Trung Quốc, Nhật Bản, Tây Á, minh chứng rõ mối quan hệ, giao lưu kinh tế, văn hoá của Thăng Long với thế giới.

Dấu tích Hoàng thành Thăng Long.

- Viện Khảo cổ học xây dựng lộ trình nghiên cứu Hoàng thành Thăng Long suốt một thời gian dài, điều đó có ảnh hưởng đến việc bảo quản các hiện vật tại chỗ?

- Không phải quá dài mà là quá ngắn. Thực tế, nghiên cứu bảo tồn tại chỗ vẫn còn rất mới mẻ ở Việt Nam. Chúng ta vẫn chưa đưa ra được quy trình chuẩn cho việc này., trong khi diện tích khai quật  rộng đến 19.000 m2 và  hiện vật phong phú.

Chúng tôi cần phải nghiên cứu rất kỹ xem khu vực nào cần phải bảo tồn tại chỗ, khu vực nào bảo tồn theo phương pháp truyền thống chứ không thể làm tất cả trên quy mô rộng lớn. Chúng tôi cũng đặt mục tiêu vào đúng dịp kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội,  Hoàng thành Thăng Long sẽ được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới.