Cách đây khoảng nửa tháng, theo tin từ một người bạn ở Pháp, họa sĩ Bùi Thanh Phương truy cập website http://browse.sothebys.com của hãng đấu giá Sotheby's và phát hiện hãng này chuẩn bị đem năm tác phẩm của họa sĩ Bùi Xuân Phái, cha ông Phương, đặt lên kệ đấu giá vào ngày 6/10 tại Hồng Kông, với mức khởi điểm 120.000 - 200.000 HKD (khoảng 252 - 420 triệu đồng) một bức. Ông Phương gửi thư cho tổ chức này, nhưng không nhận được hồi âm.

Tuy nhiên, vào khoảng 15h30 hôm qua, thông tin về tranh được cho là của Bùi Xuân Phái tại trang web trên bị xóa sạch dấu vết. Động thái  gỡ bỏ các bức tranh giả trên trang web của Sotheby's, theo ông Phương, đó không phải là lời xin lỗi mà chỉ là cách tẩy xóa bằng chứng. Nhưng ông đã kịp thời lưu lại. "Như vậy, thành công ban đầu của tôi là làm cho một hãng đấu giá lớn nhất thế giới phải chùn bước bằng cách lặng lẽ gỡ bỏ đi những bức tranh giả”, ông Phương nói.

Một bức tranh "nhái" từ "Phố Phái".

Ông Phương cho rằng, những bức tranh nhái được rao bán được mô phỏng vừa xấu, vừa vụng về: "Hai bức Chèo, quá tệ nếu gán cho một danh họa, còn hai bức về phố, vẽ có cố gắng hơn nhưng cũng không chấp nhận được. Sự kiện này ngang nhiên thách thức giới mộ điệu mỹ thuật". 

Ngày 3/10, ông Phương gửi năm bức thư cho năm người có trách nhiệm của Hãng Sotheby's, nhưng đến giờ vẫn chưa có hồi âm. Trong đó, ông Bùi Thanh Phương phân tích cụ thể từng bức tranh một. Ví như, bức Chèo "rởm" 1, “Bức này người vẽ (giả) không sao chép theo một bức nào của Bùi Xuân Phái mà tự chế tác và mô phỏng theo kiểu dáng của một vài bức tranh Chèo của danh họa.

"Sai lầm cơ bản của người vẽ là không hiểu rằng đặc trưng trong tranh Bùi Xuân Phái là khái quát cao, không cần mô tả những chi tiết lặt vặt. Nhiều bức không mô tả mắt mũi mồm, vì thế, nhiều bức mang vẻ cô hồn, liêu trai. Trong bức tranh giả này thậm chí có cả dây điện chăng ngang để treo móc quần áo, thật không tưởng tượng nổi”, ông Phương nói.

Bức Chèo nhái tranh Bùi Xuân Phái, vẽ cả dây chăng ngang để treo móc quần áo.

Ông Phương cho biết thêm, đây không phải là lần đầu tiên Sotheby's bán tranh giả. Vì vậy, trong bức thư, ông Phương cũng đề cập đến một vài bằng chứng cho thấy Sotheby's từng bán tranh giả của danh họa Bùi Xuân Phái. Ví như, Trước giờ biểu diễn là một trong những tác phẩm Chèo xuất sắc nhất của Bùi Xuân Phái, hiện ở Bảo tàng Mỹ thuật. Giới làm tranh giả liều lĩnh một cách dại dột khi sao chép theo những ấn bản từng được in trên sách báo và làm bức tranh này bằng chất liệu... sơn mài. Vậy mà bức Chèo giả này vẫn được Sotheby's bán trót lọt vào ngày 8/4.

Tác phẩm Chân dung Trần Thịch, thuộc sưu tập của bà Thẩm Đôn Thư, Việt kiều sống tại Pháp cũng bị nhái để bán. Đây là bức chân dung mang chất kinh điển nhất của Bùi Xuân Phái. Khi mang Chân dung Trần Thịch sang Pháp, nhiều nhà sưu tập hỏi mua, bà Đôn Thư đã thẳng thừng tuyên bố: "Khi tôi còn sống, thì đừng bao giờ đặt ra câu hỏi combien (bao nhiêu) với bức chân dung này". Thế nhưng, cũng vào ngày 8/4/08, tại nhà đấu giá Sotheby's Hong Kong đột nhiên xuất hiện bức Chân dung Trần Thịch thứ hai và được bán trót lọt giá khá cao.

Một bức Chèo giả khác được bán đấu giá.

Hoạ sĩ Bùi Thanh Phương rất bức xúc, không hiểu tại sao một hãng đấu giá thuộc hàng lớn nhất thế giới như Sotheby’s lại làm những việc như vậy. Trong khi đó, chỉ cần gõ từ khóa "Bùi Xuân Phái" vào google là có ngay số điện thoại và địa chỉ mà họ cần phải kiểm tra, trước khi đem những bức tranh của danh họa lên kệ đấu giá.Khi biết tiếp tục có cuộc bán đấu giá năm bức tranh trong thời gian tới, ông Phương nhờ một người bạn Pháp là Gerard Chapuis gọi điện hỏi người phụ trách Sotheby’s và được biết, năm bức tranh của Bùi Xuân Phái đã được một người Pháp giám định.

Điều này khiến ông Phương quá ngạc nhiên, bởi "một người Pháp thì hiểu thế nào về tranh Bùi Xuân Phái mà giám định?. Ngay ở Việt Nam, không phải nhà phê bình tranh nào cũng thuộc hết tranh của Bùi Xuân Phái, huống hồ là người nước ngoài chưa từng sống ở đây".

Với câu hỏi, tại sao đến giờ này hoạ sĩ Thanh Phương mới lên tiếng, trong khi đã từ lâu biết rằng Sotheby's nhiều lần bán tranh giả của danh họa Bùi Xuân Phái?. Ông Phương cho biết: "Lúc đó tôi chưa tìm đủ những bức tranh để so sánh. Bởi, khi muốn chứng minh đó là tranh giả thì phải có tranh gốc đặt bên cạnh”.

Con trai danh họa Bùi Xuân Phái hiện vẫn chờ đợi câu trả lời của Sotheby's về nội dung trong năm bức thư ông đã gửi. "Trong trường hợp hãng này không phản hồi hoặc lý do không thỏa đáng, tôi sẵn sàng theo vụ kiện tới cùng. Nếu kiện, 99% tôi sẽ thắng bởi, bốn bức tranh giả này do người Việt chép và có ghi chủ nhân của nó là 'bộ sưu tập của PhilipN'(Singgapo)”, ông Phương khẳng định.